تفاوت فلزات آهنی و غیرآهنی در چیست؟
تفاوت اصلی فلزات آهنی و غیرآهنی در ترکیب شیمیایی آنهاست. فلزات آهنی، مانند فولاد و چدن، آهن را بهعنوان عنصر اصلی خود دارند؛ درحالیکه فلزات غیرآهنی، مانند آلومینیوم، مس و روی، بر پایه عناصر دیگری ساخته میشوند.
این تفاوت بر ویژگیهایی مانند مقاومت به خوردگی، خاصیت مغناطیسی، وزن، رسانایی و کاربرد آنها تأثیر میگذارد. البته نمیتوان تمام فلزات آهنی را سنگین یا مغناطیسی و تمام فلزات غیرآهنی را سبک یا مقاوم به خوردگی دانست؛ زیرا خواص هر فلز به ترکیب و ساختار آن بستگی دارد.
در ادامه، تفاوت فلزات آهنی و غیرآهنی را مقایسه میکنیم و سپس با مهمترین انواع و کاربردهای هر گروه آشنا میشویم.
فهرست
تفاوت فلزات آهنی و غیرآهنی چیست؟
فلزات آهنی و غیرآهنی علاوه بر ترکیب شیمیایی، از نظر ویژگیهای فیزیکی، مقاومت به خوردگی، رسانایی و کاربرد نیز تفاوت دارند. جدول زیر مهمترین تفاوتهای این دو گروه را نشان میدهد.
| معیار مقایسه | فلزات آهنی | فلزات غیرآهنی |
|---|---|---|
| ترکیب اصلی | آهن عنصر اصلی است | آهن عنصر اصلی نیست |
| نمونهها | فولاد، چدن، آهن فرفورژه | آلومینیوم، مس، روی، سرب، قلع |
| خاصیت مغناطیسی | بسیاری از انواع آن مغناطیسیاند؛ برخی فولادهای زنگنزن استثنا هستند | بسیاری از انواع رایج غیرمغناطیسیاند |
| مقاومت به خوردگی | بسته به آلیاژ و پوشش متفاوت است | بسته به نوع فلز متفاوت است |
| چگالی و وزن | فولاد و چدن نسبتاً چگالاند | از آلومینیوم سبک تا سرب سنگین متغیر است |
| رسانایی الکتریکی | بسته به نوع فلز متفاوت است | مس و آلومینیوم رسانایی بالایی دارند |
| قیمت | به نوع فولاد و شرایط بازار بستگی دارد | به نوع فلز و شرایط بازار بستگی دارد |
| کاربردهای رایج | سازهها، ماشینآلات، خودرو | سیمکشی، تجهیزات الکتریکی، قطعات سبک |
فلزات آهنی چیست و چه انواعی دارد؟
فلزات آهنی به فلزات و آلیاژهایی گفته میشود که آهن عنصر اصلی تشکیلدهنده آنهاست. فولاد، چدن و آهن فرفورژه از مهمترین نمونههای این گروه هستند. این مواد به دلیل تنوع خواص مکانیکی در ساخت سازهها، ماشینآلات، خودرو و تجهیزات صنعتی کاربرد دارند.
ویژگیهای فلزات آهنی به ترکیب شیمیایی و ساختار آنها بستگی دارد. برای مثال، بسیاری از فولادهای کربنی خاصیت مغناطیسی دارند و در محیطهای مرطوب ممکن است دچار زنگزدگی شوند؛ اما برخی فولادهای زنگنزن مقاومت به خوردگی بیشتری دارند و بعضی گریدهای آنها در شرایط معمول خاصیت مغناطیسی بسیار کمی نشان میدهند.
برای مشاهده قیمت آهن سنگین و سایر محصولات آهنی به صورت لحظهای از طریق سایت پیوان کلیک کنید.
فولاد
فولاد آلیاژی بر پایه آهن است که کربن یکی از عناصر اصلی مؤثر بر خواص آن محسوب میشود. مقدار کربن و حضور عناصر آلیاژی مانند کروم، نیکل و منگنز میتواند بر استحکام، سختی، شکلپذیری و مقاومت به خوردگی فولاد تأثیر بگذارد.
فولاد از مسیرهای مختلف تولید، از جمله استفاده از آهن مذاب، آهن اسفنجی و قراضه فولادی به دست میآید و پس از شکلدهی به محصولاتی مانند شمش، ورق، میلگرد، تیرآهن و لوله تبدیل میشود. این تنوع باعث شده است فولاد در ساختمانسازی، خودروسازی و تولید تجهیزات صنعتی کاربرد گستردهای داشته باشد.
اگر به دنبال قیمت و فروش لوله فولادی و سایر محصولات فولادی هستید به سایت پیوان سر بزنید. همکاران ما بیوقفه در حال به روز رسانی قیمتها و کمک به بازدیدکنندگان سایت هستند.
فولاد کربنی
فولاد کربنی یکی از انواع پرکاربرد فولاد است که خواص مکانیکی آن تا حد زیادی به میزان کربن موجود در ترکیب بستگی دارد. این فولاد بر اساس درصد کربن به سه دسته کمکربن، متوسطکربن و پرکربن تقسیم میشود.
فولادهای کمکربن معمولاً شکلپذیری و جوشپذیری مناسبی دارند و در ساخت سازهها و ورقهای فولادی استفاده میشوند. در مقابل، فولادهای پرکربن قابلیت دستیابی به سختی و مقاومت سایشی بالاتری دارند و در تولید برخی ابزارها، فنرها و قطعات صنعتی کاربرد دارند.
فولاد آلیاژی
فولادهای آلیاژی با افزودن عناصر آلیاژی مختلف به فولاد کربنی، خواص متنوعی پیدا میکنند. این خواص شامل افزایش مقاومت در برابر خوردگی، افزایش استحکام، بهبود شکلپذیری و مقاومت در برابر حرارت است. فولادهای ضدزنگ، که حاوی کروم هستند، نمونهای از فولادهای آلیاژی با مقاومت بسیار بالا در برابر خوردگی هستند. این نوع فولاد در صنایع غذایی، پزشکی، شیمیایی و ساختمانی کاربرد گستردهای دارد. سایر فولادهای آلیاژی نیز در صنایع خودروسازی، هوافضا، انرژی و ساخت ابزارآلات مورد استفاده قرار میگیرند.
فلز آهنی چدن
چدن، بهعنوان یکی از آلیاژهای کلیدی در صنعت، از ترکیب آهن، کربن و سیلیسیم تشکیل شده و بهدلیل ویژگیهای منحصر بهفردش، جایگاه ویژهای در تولیدات صنعتی دارد. چدن معمولی، که به چدن خاکستری نیز معروف است، بهخاطر سختی، شکنندگی و مقاومت بالا در برابر سایش شناخته میشود. اما دیگر انواع آلیاژهای چدن، با ترکیبات و فرآیندهای متفاوت، خواص مکانیکی متنوعی را ارائه میدهند.
یکی از دلایل اصلی محبوبیت چدن در صنعت، نقطه ذوب پایین، سیالیت مناسب و قابلیت ریختهگری آسان آن است که این آلیاژ را به یک ماده مهندسی پرکاربرد تبدیل کرده است. این ویژگیها به چدن اجازه میدهد تا در طیف گستردهای از محصولات، از جمله قطعات ماشینآلات، خودروها و حتی ظروف آشپزی مورد استفاده قرار گیرد.
چدن بهطور کلی انواع مختلفی دارد که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
چدن خاکستری: به دلیل قابلیت ریختهگری مناسب و توانایی جذب ارتعاش، در ساخت قطعات ماشینآلات، بلوک موتور و تجهیزات صنعتی استفاده میشود.
-
چدن سفید: به دلیل سختی و مقاومت سایشی بالا، در ساخت برخی قطعات مقاوم به سایش مانند آستر آسیابها کاربرد دارد.
-
چدن داکتیل: به دلیل شکلپذیری و چقرمگی بیشتر نسبت به چدن خاکستری، در تولید لولهها، قطعات خودرو و تجهیزات صنعتی استفاده میشود.
در بحث تفاوت فلزات آهنی و غیرآهنی، چدن بهعنوان یکی از اصلیترین فلزات آهنی، نقش مهمی در صنعت و تولید ایفا میکند و بهدلیل خواص ویژهاش، در دسته فلزات حیاتی برای بسیاری از کاربردهای مهندسی قرار میگیرد. این ویژگیها چدن را به یک ماده ایدهآل برای بسیاری از پروژههای صنعتی و مهندسی تبدیل کرده است.
آهن فرفورژه
آهن فرفورژه یا گل آهن یکی از آلیاژهای خاص آهن است که با مقدار بسیار کمی کربن ترکیب شده و تقریباً بهعنوان آهن خالص شناخته میشود. این ویژگیها، آهن فرفورژه را به گزینهای ایدهآل برای ساخت نردهها، ابزارهای کشاورزی، میخها، سیمهای خاردار، زنجیرها و زیورآلات تبدیل کرده است.
این آلیاژ شامل تودهای شبهذوبشده از آهن با ناخالصیهای سرباره الیافی است. این ناخالصیها به آهن فرفورژه بافتی دانهای شبیه به الیاف چوب میبخشند که پس از فرآیند اچینگ یا خم کردن تا نقطه شکست قابل مشاهده است و زیبایی خاصی به آن میبخشد.
آشنایی با فلزات غیرآهنی
فلزات غیرآهنی به فلزات و آلیاژهایی گفته میشود که آهن عنصر اصلی تشکیلدهنده آنها نیست. آلومینیوم، مس، روی، سرب و قلع از نمونههای شناختهشده این گروه هستند.
فلزات غیرآهنی خواص یکسانی ندارند؛ برای مثال، آلومینیوم وزن نسبتاً کمی دارد، مس رسانای بسیار خوبی برای جریان الکتریکی است و سرب چگالی بالایی دارد. همچنین مقاومت به خوردگی و قابلیت شکلدهی این فلزات بسته به نوع و ترکیب آنها متفاوت است.
آلومینیوم
فلزی سبک، نرم و با استحکام وابسته به نوع آلیاژ و وضعیت تولید است که بهراحتی قابل ریختهگری، آهنگری، ماشینکاری و جوشکاری است. با اینحال، برای استفاده در محیطهای با دمای بالا مناسب نیست. بهدلیل وزن کم، آلومینیوم برای ساخت هواپیما، قوطی کنسروهای غذا یا نوشیدنیها انتخابی ایدهآل است و همچنین در صنایع ریختهگری، تولید پیستونها، ماشینها و وسایل آشپزخانه نیز کاربرد دارد.
مس
با رنگ قرمز و داکتایل بالا (قابلیت شکلپذیری بدون از دست دادن تافنس)، یکی از فلزات برجسته در رسانایی حرارت و الکتریسیته است. این ویژگیها مس را به یکی از اجزای اصلی در صنعت الکترونیک، ساخت سیمها و دیگر رساناها تبدیل کرده است. همچنین، در ساخت ورقههای سقف شیروانی، کارتریج و فشنگ، مجسمهسازی، یاتاقانها و تولید برنج (آلیاژی از مس و روی) مورد استفاده قرار میگیرد.
سرب
سرب فلزی غیرآهنی با چگالی بالا، نرمی زیاد و نقطه ذوب نسبتاً پایین است. این فلز در برخی محیطها مقاومت مناسبی در برابر خوردگی دارد و به دلیل ویژگیهای فیزیکی خود، در تولید باتریهای سرباسیدی، تجهیزات محافظ در برابر پرتو و برخی کاربردهای صنعتی استفاده میشود.
بااینحال، سرب و ترکیبات آن سمی هستند و استفاده از این فلز در محصولاتی که احتمال تماس مستقیم انسان با آنها وجود دارد، با محدودیتهای بهداشتی و قانونی همراه است.
روی
روی، فلزی با استحکام متوسط تا پایین و نقطه ذوب بسیار کم، در صنایع مختلف کاربردهای گستردهای دارد. این فلز بهسادگی ماشینکاری میشود، اما برای جلوگیری از جدا شدن کریستالهای آن، ممکن است نیاز به گرما باشد. یکی از مهمترین کاربردهای روی، استفاده در فرآیند گالوانیزه کردن است؛ در این فرآیند، یک لایه از روی بر سطح فولاد یا آهن قرار میگیرد تا از زنگزدگی جلوگیری شود. به همین دلیل، محصولاتی مانند ورق گالوانیزه که با پوشش روی تولید میشوند، دوام و مقاومت بالایی در برابر رطوبت دارند و در صنایع ساختمانی و خودروسازی بسیار پرکاربرد هستند. برای آشنایی با مشخصات و قیمت روز ورق گالوانیزه میتوانید به صفحه مربوط مراجعه کنید.
قلع فلز غیر آهنی
قلع، فلزی بسیار نرم و انعطافپذیر با استحکام کششی پایین و داکتایل بالا است. این فلز اغلب بهعنوان پوششی برای آهن، بهمنظور جلوگیری از خوردگی مورد استفاده قرار میگیرد. قوطیهای کنسرو که برای نگهداری مواد غذایی استفاده میشوند، معمولاً از فولاد پوشیدهشده با قلع ساخته میشوند. قلع در تولید برخی آلیاژها، از جمله برنزهای قلعدار، نیز کاربرد دارد.
جمعبندی
مهمترین تفاوت فلزات آهنی و غیرآهنی در ترکیب شیمیایی آنهاست. فلزات آهنی مانند فولاد و چدن، آهن را بهعنوان عنصر اصلی خود دارند؛ درحالیکه فلزات غیرآهنی مانند آلومینیوم، مس و روی بر پایه عناصر دیگری ساخته میشوند.
این دو گروه از نظر خواصی مانند چگالی، مقاومت به خوردگی، رسانایی الکتریکی و خاصیت مغناطیسی نیز تفاوتهایی دارند؛ اما نمیتوان یک ویژگی را به تمام اعضای هر گروه نسبت داد.
برای انتخاب فلز مناسب باید علاوه بر آهنی یا غیرآهنی بودن، به کاربرد، شرایط محیطی، خواص مکانیکی و هزینه محصول توجه کرد.

