لوله سیاه درزدار چیست؟ و چه کاربردی دارد

بخش زیادی از کاربردهای صنعتی با استفاده از لوله سیاه درزدار انجام می‌شود. وجود خط جوش در طول بدنه، مهم‌ترین تفاوت این محصول با لوله‌های بدون درز یا مانیسمان است. این نوع لوله‌ها به دلیل قیمت مناسب، تنوع ابعاد و دسترسی آسان، در حوزه‌هایی مانند ساختمان‌سازی، تأسیسات، انتقال سیالات، سازه‌های فلزی و صنایع کاربرد گسترده‌ای دارند.

اصطلاح «سیاه» به نبود پوشش محافظ مانند گالوانیزه روی سطح لوله اشاره دارد. به همین دلیل این محصول در محیط‌های مرطوب یا خورنده معمولاً به رنگ، پوشش ضد خوردگی یا عایق‌کاری نیاز دارد.

در این مطلب، مشخصات فنی، روش تولید، استانداردها، کاربردها، مزایا و معایب لوله سیاه درزدار و تفاوت آن با سایر لوله‌های فولادی را بررسی می‌کنیم.

لوله سیاه درزدار چیست؟

لوله سیاه درزدار یکی از انواع لوله‌های فولادی کربنی است که در پروژه‌های مختلف برای ایجاد مسیر انتقال یا ساخت اجزای فلزی به کار می‌رود. لوله سیاه درزدار به دلیل ویژگی‌های فنی و اقتصادی، یکی از محصولات رایج در بازار فولاد به شمار می‌رود و انتخاب آن به عواملی مانند شرایط استفاده، استاندارد مورد نیاز و مشخصات پروژه وابسته است.

 اگر بخواهیم بدانیم لوله درزدار چیست؟ می‌توان آن را مقطعی توخالی دانست که با توجه به جنس، ابعاد و ویژگی‌های فنی، برای کاربردهای مختلف صنعتی و عمرانی طراحی می‌شود. برای اطلاعات بیشتر در این زمینه صفحه مربوطه را بخوانید. 

مشخصات فنی لوله سیاه درزدار

مشخصات لوله سیاه درزدار بسته به نوع کاربرد، استاندارد تولید و کارخانه سازنده متفاوت است. مهم‌ترین ویژگی‌های فنی این محصول عبارت‌اند از:

 انواع لوله سیاه درزدار بر اساس کاربرد و مشخصات فنی

لوله‌های سیاه درزدار با توجه به نوع استفاده، ضخامت دیواره، وزن و سطح کنترل کیفیت در گروه‌های مختلفی قرار می‌گیرند. هر دسته برای شرایط کاری مشخصی طراحی شده‌ و انتخاب آن به عواملی مانند فشار کاری، نوع سیال و محل استفاده بستگی دارد. انواع لوله‌ فولادی درزدار سیاه عبارت است از:

لوله سیاه صنعتی درزدار

این نوع لوله برای کاربردهای صنعتی مانند انتقال سیالات، ساخت تجهیزات، خطوط فرایندی عمومی، ماشین‌آلات و سازه‌های فلزی استفاده می‌شود. ضخامت و مشخصات مکانیکی آن بر اساس شرایط کاری و استاندارد مورد نیاز انتخاب می‌شود.

لوله سیاه گازی درزدار

لوله‌های گازی درزدار برای سیستم‌های گازرسانی تولید می‌شوند و باید مطابق استانداردهای مربوط ساخته شده و آزمون‌های کنترل کیفیت لازم را پشت سر بگذارند. استفاده از هر نوع لوله سیاه درزدار برای انتقال گاز مجاز نیست و مشخصات محصول باید با الزامات پروژه مطابقت داشته باشد.

لوله سیاه درزدار ساختمانی

این لوله‌ها بیشتر در تأسیسات ساختمان، سازه‌های فلزی، سیستم‌های گرمایشی و کاربردهای عمومی عمرانی استفاده می‌شوند. قیمت مناسب و تنوع سایز، مهم‌ترین دلایل استفاده گسترده از این نوع لوله هستند.

لوله سیاه درزدار سبک و سنگین

این دسته‌بندی بر اساس ضخامت دیواره و وزن لوله انجام می‌شود:

1. لوله سبک: دارای ضخامت و وزن کمتر است و در کاربردهای عمومی با فشار و بارگذاری پایین‌تر استفاده می‌شود.
2. لوله سنگین: ضخامت دیواره بیشتری دارد و برای شرایطی که مقاومت مکانیکی بالاتر مورد نیاز است، انتخاب می‌شود.

لوله سیاه درزدار تست و غیرتست

تفاوت این دو نوع به آزمون‌های کنترل کیفیت مربوط می‌شود. لوله‌های تست تحت آزمایش‌هایی مانند تست نشتی یا هیدرواستاتیک قرار می‌گیرند، در حالی که لوله‌های غیرتست فاقد این سطح از آزمایش هستند و معمولاً در کاربردهایی با حساسیت کمتر استفاده می‌شوند.

لوله سیاه درزدار چگونه تولید می‌شود؟

روش تولید لوله سیاه درزدار شامل چند مرحله اصلی است: 

1. تامین ورق فولادی: فرآیند تولید با استفاده از ورق نورد گرم آغاز می‌شود. کیفیت ورق تاثیر مستقیمی بر کیفیت محصول نهایی دارد.
2. برش ورق: ورق‌ها متناسب با سایز مورد نظر برش داده می‌شوند تا برای ورود به خط تولید آماده شوند.
3.  شکل‌دهی: ورق به کمک مجموعه‌ای از غلتک‌ها به تدریج خم شده و شکل استوانه‌ای پیدا می‌کند. 
4.  جوشکاری درز: لبه‌های ورق با استفاده از روش جوش مقاومتی الکتریکی یا فرکانس بالا به یکدیگر متصل می‌شوند. 
5. برداشتن پلیسه و صاف‌کاری خط جوش: برآمدگی‌های ناشی از عملیات جوشکاری از سطح داخلی و خارجی لوله حذف می‌شوند.
6. سایزینگ و کالیبراسیون: لوله برای رسیدن به ابعاد دقیق از مجموعه غلتک‌های تنظیم‌کننده عبور می‌کند. 
7. کنترل کیفیت: در این مرحله ابعاد، کیفیت جوش، خواص مکانیکی و در برخی موارد مقاومت فشاری محصول بررسی می‌شود.

استانداردهای تولید لوله سیاه درزدار

انواع استاندارد لوله سیاه درزدار مشخص می‌کنند که لوله از چه گرید فولادی ساخته شود، چه ابعادی داشته باشد، چه آزمون‌هایی را پشت سر بگذارد و برای چه کاربردی مناسب باشد. انتخاب استاندارد به نوع مصرف (مانند انتقال سیال، سازه یا خطوط انتقال) و شرایط کاری پروژه بستگی دارد. 

ASTM A53

استاندارد ASTM A53 یکی از رایج‌ترین استانداردها برای لوله‌های فولادی درزدار و بدون درز است. این استاندارد الزامات مربوط به جنس فولاد، ابعاد، خواص مکانیکی، تلرانس‌های ساخت و آزمون‌های کنترل کیفیت را مشخص می‌کند و در کاربردهای عمومی، تأسیسات و انتقال سیالات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

API 5L

استاندارد API 5L بیشتر برای لوله‌های مورد استفاده در خطوط انتقال نفت، گاز و آب کاربرد دارد. این استاندارد علاوه بر مشخصات ابعادی، الزامات مربوط به خواص مکانیکی، کیفیت جوش، تست‌های غیرمخرب و شرایط بهره‌برداری را نیز تعیین می‌کند.

EN 10255

استاندارد EN 10255 برای لوله‌های فولادی عمومی، دسته‌بندی‌هایی مانند سبک، متوسط و سنگین را بر اساس ضخامت دیواره و وزن لوله تعریف می‌کند. این دسته‌بندی به انتخاب لوله متناسب با شرایط کاری و میزان فشار مورد نیاز کمک می‌کند.

ASTM A500

استاندارد ASTM A500 بیشتر برای مقاطع فولادی توخالی سازه‌ای (HSS) مانند لوله‌های مربعی، مستطیلی و دایره‌ای سازه‌ای کاربرد دارد. این استاندارد روی خواص مکانیکی، ابعاد و کیفیت ساخت مقاطع مورد استفاده در سازه‌های فلزی تمرکز دارد.

استانداردهای ملی ایران (ISIRI)

برخی از انواع لوله‌ فولادی درزدار سیاه، مطابق استانداردهای ملی تولید می‌شوند. این استانداردها الزامات مربوط به ابعاد، جنس، روش آزمون و کیفیت محصول را متناسب با کاربرد تعیین می‌کنند. شماره استاندارد مورد استفاده به نوع لوله و حوزه مصرف آن بستگی دارد.

توجه داشته باشید که وجود نام یک استاندارد روی لوله، به‌تنهایی تضمین‌کننده مناسب بودن آن برای همه کاربردها نیست. هنگام خرید لوله سیاه درزدار باید استاندارد، گرید فولاد، ضخامت، نوع تست و شرایط کاری پروژه به‌صورت هم‌زمان بررسی شوند.

مزایا و معایب لوله سیاه درزدار

لوله فولادی درزدار سیاه،  به دلیل هزینه تولید مناسب و تنوع بالا، یکی از گزینه‌های پرکاربرد در پروژه‌های ساختمانی و صنعتی عمومی است؛ با این حال، محدودیت‌هایی نیز دارد که باید پیش از انتخاب بررسی شود:

مزایا

• قیمت اقتصادی: هزینه تولید آن نسبت به لوله‌های بدون درز کمتر است و برای پروژه‌های با مصرف بالا گزینه مقرون‌به‌صرفه‌ای محسوب می‌شود. 
• تنوع سایز و ضخامت: در ابعاد مختلف تولید می‌شود و برای کاربردهای متنوع قابل استفاده است.
• دسترسی آسان: به دلیل تولید گسترده، در بازار به‌راحتی قابل تامین است.
• امکان تولید در قطرهای بزرگ: برای برخی کاربردهای صنعتی و سازه‌ای، تولید سایزهای بزرگ آن امکان‌پذیر است.

معایب

• وجود خط جوش: محل اتصال ورق می‌تواند در کاربردهای با فشار و دمای بسیار بالا یک محدودیت محسوب شود.
• مقاومت کمتر در شرایط حساس: برای برخی صنایع خاص مانند کاربردهای فشار بالا، معمولاً محصولات بدون درز یا تخصصی‌تر انتخاب می‌شوند.
• نیاز به محافظت در برابر خوردگی: به دلیل نداشتن پوشش گالوانیزه، در محیط‌های مرطوب به رنگ، پوشش ضد خوردگی یا عایق‌کاری نیاز دارد.

تفاوت لوله سیاه درزدار با لوله مانیسمان

لوله سیاه درزدار و لوله مانیسمان هر دو از انواع لوله‌های فولادی هستند، اما تفاوت اصلی آن‌ها در روش تولید و وجود خط جوش است. لوله مانیسمان بدون جوش و از شمش فولادی تولید می‌شود، در حالی که لوله سیاه درزدار با شکل‌دهی ورق و جوشکاری لبه‌ها ساخته می‌شود. به همین دلیل لوله مانیسمان معمولاً در شرایط فشار و دمای بالا کاربرد بیشتری دارد، اما لوله درزدار برای بسیاری از کاربردهای عمومی و صنعتی گزینه‌ای اقتصادی‌تر است. برای بررسی جزئیات بیشتر می‌توانید مطلب تفاوت لوله مانیسمان و لوله سیاه را مطالعه کنید.

 تفاوت لوله سیاه درزدار با لوله گالوانیزه 

تفاوت اصلی این دو محصول در وجود پوشش محافظ روی سطح لوله است. لوله سیاه درزدار فاقد پوشش ضد خوردگی است، در حالی که لوله گالوانیزه با لایه‌ای از روی پوشش داده می‌شود تا مقاومت بیشتری در برابر زنگ‌زدگی داشته باشد. انتخاب بین این دو محصول به شرایط محیطی، نوع سیال و میزان احتمال خوردگی بستگی دارد. برای آشنایی بیشتر با تفاوت‌های این دو محصول، می‌توانید مقاله تفاوت لوله گالوانیزه و سیاه را مطالعه کنید.

عوامل موثر بر قیمت لوله سیاه درزدار

قیمت لوله فولادی درزدار سیاه، به عوامل مختلفی مانند مشخصات فنی محصول، شرایط بازار فولاد و هزینه‌های تولید بستگی دارد. به همین دلیل قیمت این محصول ثابت نیست و در طول روز می‌تواند دچار نوسان شود. مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار عبارت‌اند از:

• قیمت ورق فولادی: از آنجا که لوله سیاه درزدار از ورق فولادی تولید می‌شود، تغییرات قیمت ورق سیاه تاثیر مستقیمی بر قیمت نهایی آن دارد.
• ابعاد لوله سیاه درزدار: هرچه قطر خارجی و ضخامت دیواره بیشتر باشد، میزان مصرف فولاد افزایش یافته و در نتیجه وزن و قیمت لوله بیشتر می‌شود.
• وزن لوله سیاه درزدار: قیمت‌گذاری بسیاری از لوله‌های فولادی بر اساس وزن انجام می‌شود؛ بنابراین وزن هر شاخه یکی از عوامل مهم تعیین‌کننده قیمت است.
• استاندارد و کیفیت تولید: لوله‌هایی که مطابق استانداردهای مشخص تولید شده و آزمون‌های کنترل کیفیت بیشتری دارند، معمولاً قیمت بالاتری دارند.
• برند و کارخانه تولیدکننده: کیفیت مواد اولیه، فناوری تولید و اعتبار کارخانه می‌تواند باعث تفاوت قیمت بین محصولات مشابه شود.
• میزان عرضه و تقاضا: شرایط بازار فولاد، هزینه حمل‌ونقل و نوسانات مواد اولیه نیز روی قیمت نهایی تاثیر می‌گذارند.

برای اطلاع از قیمت لوله درزدار باید سایز، ضخامت، وزن، استاندارد و برند محصول را در نظر گرفت؛ زیرا این عوامل باعث تفاوت قیمت بین انواع مختلف لوله می‌شوند. همچنین بررسی قیمت لوله در بازار فولاد به دلیل تغییرات روزانه، بهتر است از منابع به‌روز انجام شود.

کارخانه های تولید کننده لوله سیاه درزدار

در ایران کارخانه‌های مختلفی در زمینه تولید لوله‌های فولادی درزدار فعالیت می‌کنند. این تولیدکنندگان، لوله‌های سیاه را در سایزها و ضخامت‌های مختلف برای کاربردهای متفاوت عرضه می‌کنند. از شناخته‌شده‌ترین تولیدکنندگان این حوزه می‌توان به گروه صنعتی سپاهان، نورد و لوله اهواز، لوله و پروفیل ساوه، لوله و پروفیل کیهان و جهان پروفیل پارس اشاره کرد. محصولات این کارخانه‌ها بر اساس نوع کاربرد، استاندارد تولید، ضخامت و کیفیت جوش انتخاب می‌شوند و هنگام خرید باید مشخصات فنی محصول در کنار نام برند بررسی شود.

جمع‌بندی مقاله لوله درزدار چیست

لوله سیاه درزدار به دلیل ساختار ساده، قیمت اقتصادی و تنوع بالا، جایگاه مهمی در بازار محصولات فولادی دارد و در بسیاری از پروژه‌های صنایع عمومی و ساختمانی استفاده می‌شود. این لوله‌ها با وجود خط جوش، در صورت تولید مطابق استاندارد و انتخاب صحیح، می‌توانند عملکرد مناسبی در شرایط کاری مختلف داشته باشند.

هنگام خرید لوله فولادی درزدار سیاه، علاوه بر بررسی قیمت لوله سیاه درزدار، باید عواملی مانند نوع کاربرد، ضخامت دیواره، استاندارد ساخت، کیفیت جوش و برند تولید کننده نیز بررسی شوند. انتخاب درست لوله باعث افزایش دوام سیستم، کاهش هزینه‌های نگهداری و اطمینان از عملکرد مناسب آن در طول زمان خواهد شد.

• تفاوت لوله سیاه درزدار سبک و سنگین چیست؟

  تفاوت این دو نوع لوله در ضخامت، وزن و مقاومت مکانیکی است. لوله‌های سنگین ضخامت بیشتری دارند و برای شرایط کاری سخت‌تر مناسب‌تر هستند.

• تفاوت لوله سیاه درزدار تست و غیرتست چیست؟

  لوله تست تحت آزمون‌هایی مانند تست نشتی یا هیدرواستاتیک قرار می‌گیرد، اما لوله غیرتست این آزمایش‌ها را ندارد و برای کاربردهای کم‌حساسیت‌تر استفاده می‌شود.

• آیا لوله سیاه درزدار برای گازرسانی مناسب است؟

  بله، در صورتی که مطابق استانداردهای گازرسانی تولید و تست شده باشد، می‌تواند در سیستم‌های گازرسانی مورد استفاده قرار گیرد.

• آیا لوله سیاه درزدار برای آبرسانی مناسب است؟

  برای برخی کاربردهای صنعتی مناسب است، اما به دلیل نداشتن پوشش ضد خوردگی، در محیط‌های مرطوب یا آب شرب معمولاً گزینه مناسبی نیست.